Sáng tác và quảng bá tác phẩm trong giai đoạn mới, thuận lợi và thách thức

THAM LUẬN TẠI ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU HỘI VĂN HỌC NGHỆ THUẬT TỈNH ĐẮK LẮK LẦN I, NHIỆM KỲ 2026 - 2031

Chi hội Âm nhạc Đông Đắk Lắk là một trong những chi hội có lực lượng hội viên đông đảo và hoạt động mạnh. Nhiều hội viên có quá trình sáng tác đáng ghi nhận, với hành trình nghệ thuật bền bỉ, đầy đặn, đạt nhiều giải thưởng của Hội Nhạc sĩ Việt Nam và các ban, ngành Trung ương, địa phương. Điều đáng quý nhất không chỉ nằm ở số lượng tác phẩm hay những giải thưởng, mà chính là sự hiện diện của âm nhạc trong đời sống cộng đồng. Từ sáng tác, biểu diễn, truyền dạy đến tổ chức các chương trình nghệ thuật, những người làm âm nhạc đã góp phần nâng cao đời sống tinh thần, nâng cao mặt bằng thưởng thức âm nhạc của công chúng, đồng thời góp phần quảng bá hình ảnh quê hương Đắk Lắk trong thời kỳ mới.

Nếu trước đây âm nhạc Đắk Lắk thường được nhận diện qua không gian Tây Nguyên đại ngàn, tiếng cồng chiêng, nhà dài, bếp lửa, núi rừng và những buôn làng, thì hôm nay, trong không gian văn hóa mới, dòng chảy ấy đang mở rộng và gặp gỡ một miền văn hóa khác: miền duyên hải của Phú Yên cũ. Từ đại ngàn, những dòng sông chảy về phía biển. Sông Ba chảy xuống Đà Rằng. Và trong sự hòa quyện ấy, có thể nói bằng một câu rất đẹp: “Ai thương Đắk Lắk cho bằng Phú Yên! Từ rừng xanh, từ cà phê, từ những mùa sầu riêng, từ tiếng cồng chiêng bên nhà dài không tắt lửa, âm nhạc hôm nay có thêm biển xanh, cát trắng, nắng vàng, có những ghềnh đá, đảo, vịnh, đầm, cửa sông và những con thuyền vượt sóng ra khơi với câu hò khoan nhặt.

Đó là một không gian âm nhạc mới, rộng lớn và giàu có. Trong không gian ấy, chúng ta có những sáng tác mang đậm hồn cốt Tây Nguyên của các Hội viên như nhạc sĩ, nghệ sĩ ưu tú Vũ Lân, Quang Dũng, Y Phôn K’sor; các nhạc sĩ Nguyễn Sĩ Hùng, Mạnh Trí, Nguyễn Văn Hạnh, Nguyễn Hương Thành, Dương Tấn Bình, Trầm Tích, … có dòng âm nhạc hướng về biển, về những cánh đồng rộng cánh cò bay, qua các tác phẩm của Ngọc Quang, NSND Cao Hữu Nhạc, NSND Bùi Thanh Hải, các NS Huỳnh Trọng Thống, Huỳnh Tấn Phát, Xuân Thành, Xuân Huy, ... Chúng ta gặp ở đó chất Ê Đê, M'Nông khỏe khoắn, mạnh mẽ, đầy nội lực; gặp sự lãng mạn, huyền bí, xa xăm của văn hóa Chăm; gặp những câu hò của người đi biển, những làn điệu bài chòi vang vọng miền duyên hải.Và bên cạnh đó là những giai điệu của Lê Hải, Phan Châu, Duy Tài, Đức Giang, Nguyễn Tuấn..., cùng những giọng hát đã góp phần làm nên diện mạo nghệ thuật của vùng đất này như NSƯT Thanh Vân, NSƯT Y Joel Knul, NSƯT Lê Mỹ Như, NSUT Khánh Trang, H'Lueng Niê, ... tất cả đang tạo nên một bức tranh âm nhạc nhiều màu sắc, trong đó núi gặp biển, rừng gặp sóng, đại ngàn gặp đại dương, truyền thống gặp hiện đại.

Trước một không gian văn hóa giàu có như vậy, tôi nghĩ chúng ta cần đặt ra một câu hỏi: Làm thế nào để âm nhạc Đắk Lắk không chỉ có nhiều tác phẩm, mà còn có những tác phẩm thực sự sống được trong lòng công chúng? Làm thế nào để tác phẩm của các nhạc sĩ đến được với người nghe trong thời đại công nghệ số? Theo tôi, đây chính là vấn đề lớn của hoạt động âm nhạc trong nhiệm kỳ mới.

(Ảnh minh họa)

Trước hết, nói về những thuận lợi, chúng ta có một vùng văn hóa đặc biệt phong phú, với sự giao thoa của nhiều dân tộc, nhiều vùng địa lý và nhiều loại hình nghệ thuật được kết tinh từ lịch sử. Chúng ta có một đội ngũ hội viên đông đảo, có nghề, có kinh nghiệm và có tình yêu sâu sắc với quê hương. Nếu biết kết nối lực lượng sáng tác với các ca sĩ, nghệ sĩ biểu diễn, các đơn vị nghệ thuật, trường học, truyền thông và nền tảng số, chúng ta hoàn toàn có thể tạo nên một hệ sinh thái âm nhạc mạnh mẽ lan tỏa hơn.

Thứ ba, sự phát triển của công nghệ và trí tuệ nhân tạo AI đang mở ra những phương thức sáng tạo và quảng bá chưa từng có. Một tác phẩm hôm nay không nhất thiết chỉ sống trên sân khấu hay trên đài phát thanh, truyền hình. Nó có thể đến với hàng nghìn, hàng triệu người thông qua YouTube, Facebook, TikTok và các nền tảng nghe nhạc số. AI có thể giúp người sáng tác tham khảo hòa âm, phối khí, xây dựng bản demo, thử nghiệm nhiều cách thể hiện và hỗ trợ quảng bá tác phẩm. Theo tôi AI chỉ nên là công cụ hỗ trợ; còn tâm hồn, tư tưởng, cảm xúc và bản sắc của tác phẩm vẫn phải là của người sáng tạo. Đây cũng chính là thách thức lớn nhất. Nếu chúng ta không tỉnh táo, công nghệ có thể làm cho âm nhạc trở nên nhanh hơn nhưng cũng dễ trở nên giống nhau hơn. AI có thể tạo ra một ca khúc trong vài phút, công nghệ có thể tạo âm thanh, nhưng không tự tạo được cảm xúc ký ức. Công nghệ có thể mô phỏng phong cách, nhưng không thể thay thế trải nghiệm sống và tâm hồn của người nghệ sĩ.

Chính vì vậy, trong nhiệm kỳ mới, chúng ta cần quan tâm đến ba việc:

- Thứ nhất, nội dung sáng tác phải đi sâu vào bản sắc đời sống hôm nay, vào con người hôm nay, vào những biến đổi của quê hương trong thời kỳ mới. Làm sao để khi nghe một giai điệu, người ta nhận ra được Đắk Lắk, nhưng đồng thời cũng cảm nhận được hơi thở của thời đại.

-Thứ hai, thay đổi cách quảng bá tác phẩm bằng hình thức xây dựng các sản phẩm âm nhạc số, video ca nhạc, MV, chương trình giới thiệu tác giả – tác phẩm và các kênh truyền thông trên nền tảng số. Hoặc xây dựng một “Kho âm nhạc Đắk Lắk” trên môi trường số, nơi lưu giữ, giới thiệu và quảng bá có hệ thống các tác phẩm tiêu biểu của các thế hệ nhạc sĩ; từ đó vừa bảo tồn di sản âm nhạc, vừa tạo điều kiện để công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, tiếp cận dễ dàng hơn.

- Thứ ba, cần có định hướng và quy chế rõ ràng về việc sử dụng AI trong sáng tác. Chúng ta không thể đứng ngoài công nghệ, nhưng cũng không nên để công nghệ làm lu mờ vai trò của người sáng tác. Hội Văn học Nghệ thuật và Chi hội Âm nhạc cần nghiên cứu, đề xuất những nguyên tắc phù hợp về việc sử dụng AI trong sáng tác, phối khí, biểu diễn và tham gia các cuộc thi, giải thưởng. Đặc biệt, cần phân biệt rõ giữa tác phẩm do con người sáng tạo với sự hỗ trợ của AI và sản phẩm gần như được tạo ra hoàn toàn bằng AI. Đây không chỉ là câu chuyện về kỹ thuật, mà còn là câu chuyện về đạo đức nghề nghiệp, bản quyền và sự công bằng trong hoạt động nghệ thuật.

Tôi tin rằng Đắk Lắk hôm nay đang đứng trước một cơ hội đặc biệt. Một vùng đất mới, một không gian văn hóa mới đã mở ra. Chúng ta có rừng, có biển; có cồng chiêng, bài chòi; có nhà dài, có làng biển; có cà phê, có sầu riêng, có hạt gạo Tuy Hòa; có sông Sêrêpôk chảy ngược về phía Trường Sơn Tây, có sông Đà Rằng băng qua bao thác ghềnh, qua những xóm làng vang tiếng gà khuya qua bao thành quách đền đài tháp Chăm còn lưu dấu, xuôi về biển cả; ở đây có những nghệ nhân dân gian và những nhạc sĩ được đào tạo bài bản; có thế hệ đi trước giàu kinh nghiệm và thế hệ trẻ đang tiếp cận rất nhanh với công nghệ.

Tôi mong rằng Chi hội Âm nhạc nhiệm kỳ tới sẽ tiếp tục là nơi tập hợp, khơi nguồn và lan tỏa sức sáng tạo của các nhạc sĩ; việc thâm nhập sâu vào cuộc sống để tìm cảm xúc là việc làm thường xuyên của các anh chị em Hội viên, đồng thời mạnh dạn đổi mới phương thức hoạt động, ứng dụng công nghệ, chủ động bước vào không gian số, đưa tác phẩm đến gần hơn với công chúng. Giữ lấy hồn cốt truyền thống nhưng không đứng yên trong truyền thống; tiếp nhận công nghệ nhưng không để công nghệ thay thế tâm hồn. Đó chính là con đường để âm nhạc Đắk Lắk vừa giữ được bản sắc, vừa bay xa bước vào kỷ nguyên sáng tạo mới.

NSND Cao Hữu Nhạc

Hội viên Chi hội Âm nhạc Đông Đắk Lắk