Về xây dựng môi trường sáng tạo văn học và bồi dưỡng lực lượng kế cận trong giai đoạn mới

THAM LUẬN TẠI ĐẠI HỘI ĐẠI BIỂU HỘI VĂN HỌC NGHỆ THUẬT TỈNH ĐẮK LẮK LẦN I, NHIỆM KỲ 2026 - 2031

Nhiệm kỳ 2020 - 2025 đã khép lại với nhiều dấu ấn đáng ghi nhận. Trong bối cảnh còn không ít khó khăn về kinh phí hoạt động, Chi hội Văn học Đông Đắk Lắk luôn duy trì được sự gắn kết giữa các hội viên, giữ được nhịp sáng tác và khẳng định vai trò đời sống văn học nghệ thuật tại địa phương. Tác phẩm của các hội viên Chi hội Văn học Đông Đắk Lắk luôn chiếm dung lượng lớn trong Tạp chí Văn nghệ Phú Yên (từ đầu nhiệm kỳ cho đến giữa năm 2025), góp phần quan trọng tạo nên “hơi thở” vùng đất, con người Phú Yên qua từng trang tạp chí. Trong các Hội thơ Nguyên tiêu truyền thống, Chi hội Văn học Đông Đắk Lắk là lực lượng nòng cốt, đóng góp nhiều tác phẩm thơ để giới thiệu với công chúng yêu thi ca và góp mặt trong tập Thơ Nguyên tiêu qua các năm. Có thể nói, bằng ngòi bút và niềm đam mê, các hội viên Chi hội Văn học Đông Đắk Lắk đã góp phần lan tỏa vẻ đẹp của vùng đất, con người Phú Yên.

Trong nhiệm kỳ qua, Chi hội đã tổ chức các hoạt động chuyên môn, 3 đợt đi thực tế sáng tác, tạo điều kiện để hội viên tham gia các trại sáng tác do Hội tổ chức. Nhiều hội viên tiếp tục bền bỉ lao động nghệ thuật, xuất bản sách, công bố tác phẩm trên các báo, tạp chí trung ương và địa phương; nhiều tác phẩm đạt giải thưởng, góp phần quảng bá hình ảnh quê hương Phú Yên, hình ảnh tỉnh Đắk Lắk mới. Những kết quả đó cho thấy đội ngũ những người cầm bút của chúng ta vẫn giữ được tình yêu nghề, ý thức trách nhiệm và khát khao sáng tạo.

(Ảnh minh họa)

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, tôi cho rằng điều đáng suy nghĩ nhất hiện nay không chỉ là số lượng tác phẩm hay số lượng hội viên, mà là môi trường sáng tạo văn học của chúng ta đang đứng trước nhiều thách thức mới.

Thực tế cho thấy hoạt động sinh hoạt chuyên môn chưa thật sự thường xuyên và sâu rộng như mong muốn. Việc trao đổi phần lớn được thực hiện qua các nền tảng trực tuyến. Đây là giải pháp phù hợp trong điều kiện hiện nay, nhưng khó có thể thay thế hoàn toàn những cuộc gặp gỡ nghề nghiệp trực tiếp, nơi các tác giả có thể trao đổi bản thảo, tranh luận về nghề và chia sẻ kinh nghiệm sáng tác.

Một vấn đề khác là không gian công bố tác phẩm đang ngày càng thu hẹp. Trong khi đó, nhiều hội viên vẫn chưa thực sự chủ động hoặc chưa có điều kiện tiếp cận hiệu quả với các phương thức truyền thông mới.

Đặc biệt, điều khiến chúng ta trăn trở hơn cả là lực lượng sáng tác trẻ. Hiện nay, Chi hội có nhiều hội viên giàu kinh nghiệm, có quá trình cống hiến lâu dài cho văn học nghệ thuật tỉnh nhà. Đây là một vốn quý cần được trân trọng và phát huy. Trong nhiệm kỳ vừa qua, Chi hội kết nạp 5 hội viên, hầu hết là những gương mặt trẻ. Tuy nhiên, nếu nhìn về tương lai, chúng ta cũng phải thẳng thắn nhìn nhận rằng lực lượng kế cận còn mỏng, chưa tạo được sự bổ sung tương xứng cho đội ngũ sáng tác.

Nhà văn Trịnh Thị Phương Trà đọc tham luận tại Đại hội đại biểu Hội VHNT tỉnh Đắk Lắk lần I, khóa 2026-2031.

Từ thực tiễn đó, tôi xin đề xuất một số giải pháp:

Thứ nhất: Xây dựng sinh hoạt chuyên môn thực sự trở thành không gian sáng tạo và trao đổi nghề nghiệp. Mỗi kỳ sinh hoạt không chỉ dừng ở việc triển khai công việc hay thông tin hoạt động, mà còn dành thời gian cho các chuyên đề về thơ, văn xuôi, lý luận phê bình; giới thiệu tác phẩm mới; trao đổi bản thảo và góp ý tác phẩm. Một môi trường nghề nghiệp cởi mở, chân thành và giàu tính học thuật sẽ giúp hội viên học hỏi lẫn nhau, khơi dậy cảm hứng sáng tạo và nâng cao chất lượng tác phẩm.

Thứ hai: Tiếp tục đẩy mạnh hoạt động sáng tác gắn với thực tiễn đời sống. Văn học chỉ thực sự có sức sống khi bắt nguồn từ cuộc sống. Đây chính là nguồn chất liệu phong phú cho người cầm bút. Vì vậy, cần tiếp tục tạo điều kiện để hội viên tham gia các chuyến đi thực tế, các trại sáng tác và các hoạt động trải nghiệm thực tiễn. Mỗi chuyến đi không chỉ giúp người viết tích lũy vốn sống mà còn góp phần làm cho tác phẩm gần hơn với đời sống và bạn đọc.

Thứ ba: Xem công tác phát hiện và bồi dưỡng lực lượng trẻ là nhiệm vụ chiến lược của Chi hội trong nhiệm kỳ tới. Mỗi nhà văn, nhà thơ giàu kinh nghiệm cần đóng vai trò như một người đồng hành, một người truyền lửa cho thế hệ trẻ. Đồng thời, Chi hội chủ động kết nối với các trường học, các câu lạc bộ văn học để phát hiện những nhân tố mới.

Dẫu biết rằng sáng tạo văn chương là con đường quá đỗi nhọc nhằn, và không phải nhiệm kỳ nào cũng phát hiện được những nhân tố mới, nhưng chúng ta luôn mong muốn Chi hội sẽ có thêm những cây bút trẻ khẳng định được “diện mạo” của mình qua trang viết. Chúng ta cần có thêm những cây bút như Trần Lê Anh Tuấn, Nguyên Hậu, Hải Dương… ở mảng sáng tác, hay Võ Nguyễn Bích Duyên ở mảng lý luận phê bình. Quan trọng hơn, chúng ta sẽ tiếp tục tạo điều kiện để các cây bút trẻ được tham gia sinh hoạt chuyên môn, được góp ý, hướng dẫn và có cơ hội công bố tác phẩm.

Thứ tư: Tăng cường ứng dụng công nghệ số trong hoạt động văn học. Trong bối cảnh hiện nay, công nghệ số không chỉ là công cụ hỗ trợ quản lý mà còn mở ra những phương thức mới để quảng bá tác phẩm và kết nối bạn đọc. Việc xây dựng các kênh thông tin của Chi hội, giới thiệu tác phẩm trên nền tảng số, tổ chức các buổi tọa đàm trực tuyến hoặc xây dựng không gian lưu trữ tác phẩm điện tử là những hướng đi cần được quan tâm trong thời gian tới.   

Người viết có thể làm việc trong lặng lẽ, nhưng đời sống văn học không thể phát triển trong sự rời rạc. Điều mà Chi hội Văn học Đông Đắk Lắk hướng tới trong nhiệm kỳ mới không chỉ là có thêm tác phẩm hay hay có thêm hội viên mới, mà quan trọng hơn là xây dựng được một môi trường sáng tạo thực sự, nơi mỗi người cầm bút được kết nối, được chia sẻ, được khích lệ và được truyền cảm hứng sáng tạo. Khi xây dựng được môi trường ấy, chất lượng sáng tác sẽ được nâng lên, lực lượng kế cận sẽ từng bước trưởng thành và đời sống văn học trên vùng đất này sẽ có thêm những đóng góp thiết thực cho sự phát triển văn hóa, con người trong giai đoạn mới.

Nhà văn Trịnh Thị Phương Trà

Ủy viên BCH Hội VHNT tỉnh nhiệm kỳ 2026 – 2031

Hội viên Chi hội Văn học Đông Đắk Lắk